De zaak tegen licentieverlening voor fanwerken

Banner by Erin of a spotlight on an OTW logo with the words 'Spotlight on Legal Issues'

Naarmate fanwerken populairder zijn geworden, en het concept van het creëeren van fanwerk steeds gewoner is geworden, is de legaliteit van fanwerken een populair onderwerp in mediaverhalen en blogposts. Sommige van deze verhalen spiegelen een begrip van Amerikaanse copyrightwetten voor dat vertroebeld is, of gewoon fout.
Schrijvers – in het bijzonder degenen die zich focussen op recente voorbeelden van “gecommercialiseerde” fanwerken – negeren of onderbelichten de leer van Fair Use onder copyright, of zoeken manieren om fanwerkcreatie te combineren met mediamarkten. De laatste tijd luidt een veelgehoorde suggestie dat makers van fanwerk een licentie zouden kunnen, of zouden moeten, aanvragen vóór ze fanwerk creëeren. Per slot van rekening, zo luidt de argumentatie, zien veel schrijvers en andere makers van media nu de positieve waarde van fanwerken in, en zouden ze fans maar wat graag toestemming geven om fanwerken te maken. Dus waarom zouden we niet méér vergunningsregelingen voor fanwerken moeten hebben, waarin copyrighthouders fans toestemming geven om fanwerken te maken, waarschijnlijk in ruil voor een vergoeding of een deel van de winst van de fan als die zijn/haar fanwerk wil commercialiseren?

Dit is waarom niet: licentieverlening is noch juridisch nodig, noch gunstig voor fans en fancultuur, vanwege een aantal redenen.

Licentieverlening is onnodig, zeker voor fans die hun fanwerken niet willen commercialiseren.

De Amerikaanse copyrightleer van Fair Use is gunstig voor non-commerciële transformatieve werken. De leer van Fair Use is een uitzondering op auteursrechtschending, en het geeft mensen een basis om hun werk op auteursrechtelijk beschermd werk te baseren zonder inbreuk op het auteursrecht te doen. De factoren die meegenomen worden in de afweging of een werk Fair Use is – dat wil zeggen; geen inbreuk op het copyright – omvatten de vraag of het werk de betekenis of het doel van het origineel transformeert, of het commercieel of non-commercieel is, hoeveel van het originele werk het overneemt, en of het op de markt als vervanging voor het origineel dient. Omdat de commercialiteit van een werk een beschouwing in de Fair Use-analyse is, krijgen fans die geld willen verdienen met hun fanwerk een moeilijkere juridische kwestie voor de kiezen, maar als hun werk geen marktcompetitie creëert voor het origineel, kunnen ze zich nog steeds op Fair Use beroepen. Maar non-commerciële fanwerken – de soort die wordt gehost op bijvoorbeeld het Archive of Our Own – AO3 (Ons Eigen Archief) – worden over het algemeen beschermd tegen schending door de Fair Use-leer.

Licentieverlening wekt censuur op.

Licentieverlening houdt in dat men toestemming moet vragen bij een rechtenhouder, of een een werk moet maken dat in lijn is met een set vergunningen die de maker heeft uitgebracht. In een voorgaande post hebben we het erover gehad hoe het licentiesysteem van Kindle World ervoor zorgt dat Amazon kan begrenzen wat fans in die omgeving kunnen creëeren, en dat is slechts één voorbeeld. Fanwerken zijn een manier voor fans om uit te drukken wat de originele maker niet heeft uitgedrukt, en zelfs de meest fanvriendelijke rechtenhouders zullen misschien niet alles wat fans willen maken waarderen. Licentieregelingen zouden misschien graag willen dat de fans “het verhaal vieren zoals het is”, in plaats van manieren te onderzoeken waarop het verhaal anders zou kunnen zijn. Maar dat neemt de vrijheid weg waardoor fanwerken zo levendig, innovatief, en zelfs mogelijk kritisch over de aanpak van seksualiteit, ras, politiek, of tal van andere dingen in het originele werk zijn.

Licentieverlening discrimineert degenen met weinig middelen.

Licentieverlening houdt over het algemeen ook in dat er een financiële uitwisseling wordt voltrokken – het betalen van de rechtenhouder, winst delen, of de rechtenhouder een ander soort betaling schuldig zijn óf voor elk werk óf voor werken die voldoen aan bepaalde criteria (zoals het behalen van een vooraf overeengekomen hoeveelheid financieel succes). Zelfs een kleine vergoeding creëert al een barrière die in het bijzonder nadelig kan zijn voor fans met minder financiële middelen, jonge fans, en worstelende en beginnende artiesten, van wie er veel op de creatie van fanwerk steunen om hun werk te verbeteren.

Licentieverlening creëert psychische en praktische barrières voor het maken van fanwerk.

Zoals Rebecca Tushnet van OTW (Organisatie voor Transformatieve Werken) Juridisch al jaren zegt: creativiteit is vaak spontaan en onvoorspelbaar, en als mensen toestemming moeten gaan vragen alvorens 500 woorden over Harry Potter te schrijven, zullen ze andere plannen gaan maken. Dit betekent dat veel fanwerken simpelweg niet gemaakt zullen worden onder een licentiesysteem. Deze barrière is het sterkst voor jongere fans, en degenen die twijfelen aan hun politieke of expressieve macht – juist díe mensen, die fanwerken het meest gebruiken om zichzelf te ontdekken, een weerwoord te geven aan de cultuur, en te profiteren van de ondersteuning van fangemeenschappen.

Licentieverlening ondermijnt fanculturen.

Licentieverlening wekt commercialisering van fanwerken op en ondermijnt de “gift economy”, die veel fans samenbrengt. Het zorgt dat het maken van fanwerk een transactie wordt in plaats van enkel een conversatie, en verstoort fan-ecosystemen.

Licentieverlening schaadt de wet.

Ten slotte, en belangrijker nog; het bestaan van wijdverspreide licentieverlening voor fanwerken zou de opvattingen van de leer van Fair Use kunnen scheeftrekken. Die leer sluit gevallen van Fair Use duidelijk uit van de noodzaak een licentie aan te vragen (belangrijk voor de vrijheid van meningsuiting!) en bestáát al om het maken van fanwerk een plaats te geven. Sommige rechtbanken hebben geoordeeld dat het niet hebben van een vergunning ervoor zou zorgen dat een gebruik minder snel “fair” is, als er een licentiemarkt bestaat. Maar zelfs als die licentiemarkten bestaan – zoals we hierboven hebben gezien – zorgen die niet voor de soort vrijheid waarvoor Fair Use is ontworpen.

Dit zijn slechts enkele illustraties van waarom de OTW een beweging in de richting van licentieverlening voor fanwerken niet ondersteunt. Om meer te weten te komen over de standpunten van de OTW met betrekking tot het juridische kader van fanwerken en de nadelen van licentieregelingen, kun je dit document dat we gemaakt hebben (in het Engels) bekijken, waarin staat waarom iedere verandering in copyrightwetten de vrijheid om transformatieve werken te maken zou moeten bevoordelen.

Het Juridisch Comité van de OTW doet namens fans en fandom haar best om te zorgen dat onze stemmen worden vertegenwoordigd in discussies over de hervorming van copyright, en is beschikbaar om de vragen van individuele fans te beantwoorden.